Religieus Genootschap der Vrienden

Getuigenissen

‘Getuigenissen’, vreemd woord. En dan ook nog: niet ‘de’ getuigenis, maar ‘het’ getuigenis. Volgens het woordenboek betekent het: ‘verklaring die men aflegt omtrent een persoon of zaak’ of ‘een openbaring van God aan de mensen’.

In Groot Brittannië hebben ze de woorden onder elkaar gezet zodat ze het woord SPICES (kruiden) vormen:

  • Simplicity
  • Peace
  • Integrity
  • Communion
  • Equality
  • Social justice, stewardship

In het Nederlands zou dat kunnen worden VREDIG:

  • Vrede
  • Rechtvaardigheid
  • Eenvoud
  • Duurzaamheid
  • Integriteit
  • Gelijkwaardigheid

Sommige mensen zouden voortaan liever spreken over kernwaarden of uitgangspunten.

Getuigenissen in de praktijk

Er zijn dus getuigenissen waarnaar Vrienden proberen te leven. De ene Vriend legt meer nadruk op een bepaald getuigenis en een ander op een ander getuigenis. Deze getuigenissen hebben in de loop van de tijd veranderd, ook door de maatschappelijk actualiteit. En ook nu is het ene getuigenis van heel veel belang voor de één, waar iemand anders vooral een andere getuigenis belangrijk vindt. Maar ze grijpen in elkaar en ze horen bij elkaar omdat ze allemaal voortkomen uit dezelfde innerlijke leiding.

Vrede

“Wij verwerpen met grote nadruk alle oorlog en oorlogshandelingen, ongeacht het doel of aanleiding die eraan ten grondslag ligt. Dit getuigenis richten wij tot alle mensen. De Geest van Christus, waardoor we ons laten leiden is standvastig en kan ons dus niet het ene ogenblik aansporen onze vijand lief te hebben en ons later aansporen om de vijand te vernietigen. Naar onze diepste overtuiging, die wij openlijk verkondigen, zal de Geest van Christus, die ons in alle waarheid leidt, ons nooit aansporen om met uiterlijke wapens te strijden of oorlog te voeren tegen wie dan ook; niet in naam van het Koninkrijk van God, en ook niet ter verdediging van aardse koninkrijken of naties.” Vrij naar George Fox, 1660

Voor veel quakers is dit het belangrijkste getuigenis. De onvoorwaardelijke afwijzing van geweld als middel om conflicten op te lossen, dus ook niet als allerlaatste uitweg. Quakers zijn zich er steeds van bewust geweest dat hun pacifistische standpunt een verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Zij hebben die onder andere vertaald in hulp aan oorlogsslachtoffers, aan beide zijden van conflicten. Het vredesgetuigenis kan op veel manieren vorm krijgen, bijvoorbeeld door het aanschrijven van de overheid bij oorlogsvoorbereidingen en het houden van stille wakes, en de consequente stellingname van Quakers tegen de doodstraf. Het verzet tegen het inzetten van landmijnen en kindsoldaten is dankzij de Quakers op de internationale agenda gekomen.

Vredeskerken

Net als andere vredeskerken (mennonieten en church of the brethren) erkennen Quakers het idee van de ‘rechtvaardige oorlog’ niet. Dat betekent dat het doel onder bepaalde voorwaarden het middel kan heiligen. Dus dat oorlog onder bepaalde voorwaarden in orde kan zijn. Dat vinden Quakers dus niet en dat heeft gevolgen voor de houding ten opzichte van de overheid. Die zou zo onafhankelijk mogelijk moeten zijn. De vredeskerken onderscheiden zich hiermee van de grote kerken die bijvoorbeeld het idee van ‘humanitaire interventies’ aanvaardbaar vinden, als vorm van rechtvaardige oorlogsvoering. Sociale gerechtigheid, rechtvaardigheid Gerechtigheid is een voorwaarde voor vrede. In de ‘raadgevingen en vragen’ staat: blijf zoeken naar nieuwe aanzetten tot groei en vernieuwing van het sociale en economische leven. Probeer te begrijpen wat de oorzaken zijn van onrecht, sociale spanningen en angst. Ben je actief betrokken bij het tot stand komen van een rechtvaardige en barmhartige samenleving? Een samenleving die alle mensen in staat stelt hun eigen mogelijkheden te ontwikkelen en die mensen aanmoedigt hun gaven in te zetten voor de gemeenschap?

Eenvoud

Geen rijkversierde kerk, geen poespas, eenvoudige kleding en rechttoe rechtaan taalgebruik, dat hoort bij Quakers. Quakers staan kritisch tegenover kunstmatig aangewakkerde behoeften en de gevolgen daarvan voor mens en milieu. Ze verzetten zich tegen ongeremde economische groei, in een samenleving die steeds meer materialistisch en egoïstisch wordt. Eén van de raadgevingen uit hun ‘raadgevingen en vragen’ is: ‘laat je niet verleiden om dingen te kopen, die je niet nodig hebt of die je niet betalen kunt. Vraag: houd je jezelf op de hoogte van de gevolgen die jouw manier van leven heeft op de economie en op het milieu wereldwijd? De wereld is niet ons bezit en wij kunnen niet zomaar beschikken over haar rijkdommen’. Een argument voor ‘eenvoudige kleding’ was dat, als je de mode volgt, je steeds verleid wordt nieuwe kleding te kopen terwijl de oude nog niet versleten is. Een andere raadgeving luidt: ‘streef naar eenvoud van leven. Een zelf gekozen eenvoudige levensstijl kan een bron van sterkte zijn’. Eenvoudig leven en duurzaam leven zijn in deze tijden belangrijk. Quakers zetten zich al lang in voor een rechtvaardige verdeling van natuurlijke hulpbronnen in de wereld. Veel Quakers daarom, maar ook vanuit respect voor het dier, vegetariër.

Integriteit, getuigenis van de waarheid

Bij het woord waarheid mag je ook denken aan trouw, betrouwbaarheid, geloofwaardigheid, integriteit, echtheid. Het streven naar waarachtigheid en oprechtheid in geloof en leven is misschien wel de essentie van het Quakergeloof. Het Bijbelse ‘laat het Ja dat je zegt, Ja zijn en het Nee, Nee’ is een leidraad voor Quakers. Als je altijd de waarheid spreekt hoef je ook nooit een eed af te leggen. Waarachtig taalgebruik betekent ook het vermijden van overbodige bijvoeglijke naamwoorden en overdreven onderdanigheid. Veel zeventiende-eeuwse Quakers waren kleine ondernemers. Je kon rustig een kind om een boodschap sturen bij een Quakerwinkelier. Op grond van het getuigenis van de waarheid vroeg hij vaste prijzen voor zijn waren. Daarover werd niet onderhandeld. De klanten waren bereid om de prijzen te betalen omdat ze wisten dat ze ‘waar voor hun geld’ kregen.

Gelijkwaardigheid

Denk aan de gelijkwaardigheid van alle mensen, ongeacht geslacht, leeftijd, ras en maatschappelijke status. Quakers wezen vroeger alles af wat onderscheid bracht tussen mensen, zoals rangen en standen en het gebruik van academische titels. Quakers geloven in ‘dat van God in iedereen’. Dit getuigenis heeft Vrienden steeds laten strijden tegen onrechtvaardige situaties. Denk aan: hervorming van het gevangeniswezen, afschaffing van de doodstraf, de afschaffing van de slavernij, sociale woningbouw, vredeswerk, overheidsbeleid met betrekking tot immigratie en kinderbescherming. Armoede, onrechtvaardigheid en uitsluiting zijn vaak de diepere oorzaken voor gewelddadige conflicten en oorlog. Uit de raadgevingen en vragen: ben je alert op praktijken hier en elders in de wereld die mensen discrimineren op grond van wie of wat ze zijn of op grond van hun geloof?