Religieus Genootschap der Vrienden

Leven na de dood?

(2e deel)

Ingezonden en vertaald door Martin Touwen, naar aanleiding van de gespreksgroep van Deventer op 17 mei. Uit Diana Lampen ́Facing Death’ 1979. Weergave van de bijdragen, door de redactie.

Ik zou het zeker niet leuk vinden als het volgende leven een soort gelukkig vakantiedorp
was voor de deugdzamen. In gelijkenissen of poëtische termen, zou ik het me liever voorstellen als in een van de chassidische verhalen; daarin staat: “Wanneer een goed persoon naar de hemel gaat, is hij zo doodgevroren dat God hem duizend jaar in zijn handen moet verwarmen voordat zijn ziel zich kan openen naar het paradijs.” Maar als iemand meer zekerheid nodig heeft omdat hij in wanhoop verkeert, lijkt het er vaak op dat het meer er is en hij het kan vinden, hoewel het niet aan iedereen op dezelfde manier zal worden gegeven.

We kunnen bijvoorbeeld lichtflitsen uit de eeuwigheid ontvangen in zeer hechte menselijke banden als we het gevoel hebben dat ze behoren tot een dimensie die verder/dieper gaat dan het dagelijkse leven. Voor Ossip Mandelstam, de Russische dichter, die een van Stalins slachtoffers werd, was “het voorbijgaande moment, het hier en nu, een groot geschenk dat hij nooit met minachting wilde afwijzen, vooral sinds het hier en nu hem de vreugde van de eeuwigheid gaf” meldt zijn weduwe Nadezhda.

Veel mensen – en dat is mij ook overkomen – ervaren van tijd tot tijd een plotseling en intens besef van iemand die is overleden. Het komt ongevraagd. C.S. Lewis beschrijft het als volgt: “Alleen al de indruk dat haar ziel even naar de mijne keek. Er was geen emotie voor nodig. De intieme vertrouwdheid was compleet, tegelijkertijd versterkend en genezend.”

Een Quaker-vrouw die haar zoon verloor schreef: “In de dagen onmiddellijk na de dood van onze zoon voelde ik zijn aanwezigheid meer dan eens overweldigend. Maar in reactie op mijn verontwaardiging dat ik hem terug wilde, was ik ook verrast om hem te horen zeggen dat hij niet terug wilde gaan, dat het goed met hem ging. Dat was het laatste wat ik had verwacht, maar ik twijfel niet aan de realiteit van de ervaring.”

Ik zou soortgelijke ervaringen kunnen noemen, allen zo onverwacht van aard. Dus als we weer bij onszelf komen vanuit onze aanvankelijke droefheid en schok, kunnen we opmerken dat de dood in zekere zin niet het einde was van een hechte relatie, omdat liefde deel uitmaakt van het eeuwige. Onze topervaringen hebben iets van tijdloosheid. Mandelstam, de Russische dichter, overtuigde zijn vrouw ervan dat “een dergelijke harmonie die op aarde kan worden gecreëerd, de openbaring is van de Geest die in de eeuwigheid leeft. Met andere woorden, zelfs als poëzie en muziek in deze wereld worden vernietigd, kunnen geen van beide ooit verloren gaan, omdat ze voor alle eeuwigheid zijn gevormd in een persoon die dient als een vat van harmonie.” Ik kan zeggen dat ik dit ook voel, vooral onder de indruk van de natuur en muziek. Vreugde en nieuw leven kunnen uit pijn opbloeien.
De beelden die we gebruiken om deze ervaringen te beschrijven, kunnen soms onhandig klinken – een echt gevoel kan tenslotte een slecht gedicht inspireren. Hoewel we mogen toegeven dat het hoe, wanneer, zelfs het wat van dit alles niet precies kan worden uitgedrukt, schuilt er iets van een gemeenschappelijke waarheid achter alle pogingen. Namelijk dat de essentie van het menselijk leven niet in enkelvoudige van geboorte tot dood te vatten is. Isaac Penington heeft hierover iets gezegd dat mij bijzonder dierbaar is: “De tijd is nabij, waarin de tijd niet langer zal zijn; en dan zal alles wat in de tijd een wezen had, niet meer zo blijven. We moeten allemaal naar het graf kijken, naar het stof; we moeten allemaal een eeuwige slaap slapen als de laatste nacht komt: als we al onze ruzies begraven en ontwaken in een volmaakt leven en liefde: en dan zullen we voor onszelf en voor elkaar zijn wat we nu slechts verlangen. ” William Penn vertelde over de dood van George Fox: “Zoals hij leefde, stierf hij; hij voelde in zijn laatste ogenblikken dezelfde kracht die hem had geroepen en bewaard. Hij was zo zelfverzekerd dat hij de dood overwon, en tot het laatst zo sereen in zijn geest dat de dood nauwelijks de moeite waard was om opgemerkt of genoemd te worden.

Ook nu weer een hele mooie uitwisseling van ervaringen van verlies van een partner, een kind, een geliefde, waar we nauwelijks over praten. De stilte tussen de bijdragen verdiepen de uitwisseling van onze ervaringen. Indrukwekkend om deze bijdragen te delen.

  • •..  Na de dood van mijn partner voelde ik heel sterk het contact, het was goed.
  • •..  Dit is voor mij de kern van mijn geloof.
  • •..  Indrukwekkend wat William Penn schrijft over hoe George Fox omging met zijn eigen dood, wat een sterk, kracht gevend geloof!
  • •..  Het is voor mij onmogelijk om me voor te stellen hoe het zou zijn zonder tijd. Het is juist daarom een opening voorbij mijn voorstellingsvermogen.
  • •..  Hoe belangrijk is het om rust te voelen in deze wereld. Wij hebben als levenden geen onbeperkte tijd, maar na de dood wel.
  • •..  Met dit inzicht kan ik meer loslaten. Ik accepteer mijn tekort schieten.
  • •..  Schilderen zonder schaduw kan niet, leven zonder dood bestaat niet.
  • •..  Ik kan ondanks de beperkingen van deze aarde, toch de ervaring van liefde voelen.
  • •..  Bij de Quakers voel ik dit sterk. Het is een school om ervaringen op te doen die mij een ́dag-energie ́ geven.
Posted on