Religieus Genootschap der Vrienden

COVID-19 als crisis-indicator

door Martin Touwen

COVID-19 heeft de mensheid in crisis gestort, maar is eigenlijk vooral een indicator voor de onderliggende crisis van ons leven dat uit balans is. Hierbij lijken mij deze aspecten nu vooral van belang:

  1. de kwetsbaarheid door toegenomen ‘welvaartziektes’;
  2. het doorschuiven van negatieve effecten op anderen;
  3. de neiging tot het willen ‘uitroeien’;
  4. de alsmaar oplopende druk op de natuur;
  5. de angst voor de dood.

Ik wil benadrukken dat ik de ernst van COVID-19 en de geregeld heftige gezondheidseffecten en dodelijke gevolgen niet ontken. COVID-19 heeft veel leed gebracht, bij direct betrokkenen en hun familie/vrienden. Enerzijds begrijp ik het nemen van basale maatregelen ter bescherming van anderen. Anderzijds sta ik kritisch tegenover bepaalde maatregel omdat me het effect onduidelijk of zelfs averechts lijkt. Daar gaat het mij echter hier niet om, belangrijker vind ik dat het symptoombestrijding is. De eigenlijke problemen liggen dieper en dat wil ik enerzijds analytisch en anderzijds vanuit onze Quakergetuigenissen beschouwen.

Welvaartsziekte of eenvoud?

Rond driekwart van de COVID-19 patiënten op de IC heeft overgewicht, vooral mannen. Mensen met overgewicht hebben bijna de helft meer kans om te overlijden aan COVID-19, wat oploopt tot 80% bij ernstige obesitas. [1] UMCG, persbericht over onderzoek naar rol overgewicht bij COVID-19, 27-8-2020. Ik schrijf dit niet vanuit ‘eigen schuld, dikke bult’. 3,4 miljoen Nederlanders met buikobesitas is niet ‘gewoon een persoonlijk gedragsprobleem’, maar een groot maatschappelijk probleem. De opdracht is om een gezonde voedselomgeving te scheppen i.p.v. het consumeren van zo veel ultra-bewerkte producten. [2]Maurits de Brauw, chirurg Spaarne Ziekenhuis in Volkskrant 4-3-21 en op Radio 1 6- 3-21 8.48u. COVID-19 treft ons niet alleen, maar wij rijken der aarde zijn kenne- lijk extra kwetsbaar op het punt van de welvaartziektes, die wij collectief hebben gecreëerd. Het is een signaal. En het afgesloten leven door de maatre- gelen heeft nu ook nog een averechts effect op de weerstand van velen, inclu- sief de “Corona-kilo’s”. Kan ons getuigenis van eenvoud ons voldoende be- hoeden? Hoe helpt dit getuigenis de wereld verder? Gelukkig zijn er ook po- sitieve ontwikkelingen zoals de afname van de (dagelijkse) vleesconsumptie.

Toenemende ongelijkheid of gelijkwaardigheid?

Door het vollopen van de zorg loopt de ‘nevenschade’ van uitgestelde andere zorg en vroeg-herkenning op. En ik heb met de werkers in de zorg te doen, knap wat nog allemaal lukt. Maatregelen treffen mensen en sectoren nu on- evenredig, hierdoor zal de ongelijkheid verder oplopen. Het sociaal isolement is groot bij jong en oud, met verdergaande negatieve effecten op de geeste- lijke en fysieke gezondheid.

Het ergste vind ik echter dat ons economisch systeem negatieve effecten zon- der schroom ‘exporteert’ naar de meest kwetsbaren in de wereld (en in de toekomst). Ik herinner mij de grote modeketens die tijdens de eerste golf hun bestellingen bij de naaiateliers in o.a. Bangladesh niet meer gingen betalen. Het FSIN voorziet een extra grote druk op de voedselvoorziening van de arm- sten door COVID-19. Daarbij komt nog de beperkte toegang tot essentiële zorg door de maatregelen. De OECD meldt een flink gestegen ondervoeding in West-Afrika, o.a. doordat 20 miljoen kinderen nu hun schoolmaaltijd mis- sen. [3]Food Security Information Network (FSIN), Global Report on Food Crisis 2020, 20-4- 2020. OECD/RPCA, Food and nutrition crisis 2020, 3-11-20. Terwijl wereldwijd honderden miljoen mensen extra of dieper in armoede worden gestort, neemt de rijkdom van de rijkste personen en bedrij- ven verder toe. Oxfam spreekt daarom al van het ‘ongelijkheidsvirus’ [4]Oxfam, The Inequality Virus, 25-1-2021. En daar komt de wereldwijde ongelijkheid van de verdeling van vaccins nog bij [5]Vaccin-solidariteit – geen modewoord, Lena Hofmaier, QCEA Deltalicht, origineel van 5-2-2021. Ons getuigenis van gelijkwaardigheid noopt ons elke vorm van ‘voor- keurspositie’ tegen te werken, ook de eigen.

Naaiatelier in India, uitbuiting voor onze luxe?

Uitroeien of vrede?
De eerste reactie op COVID-19 was: de kwetsbaren afzonderen en de gezon- den groepsimmuniteit op laten bouwen (‘kom maar op met dat virus’). Het gevoel van samenhorigheid tijdens de eerste golf was groot, met een ruim draagvlak voor maatregelen om de zorg te ontlasten. Met vaccins in het vooruitzicht lijkt de primaire reactie op uitroeien van het virus om terug te gaan naar ‘het oude normaal’. Dit heeft geleid tot een algemene verharding. Het lijkt op reacties op ‘kwaadwillige landen’ of op terrorisme. De experts zeggen echter dat dit virus nooit meer weggaat, wij moeten ermee leren leven. [6]Wetenschappers: coronavirus gaat niet meer weg, NOS, 27-2-21. Positief is dat genoeg mensen wel willen leren uit de crisis. Zoals in de onderwijssector waarin ik werk. Het gaat nu niet om wegwerken van achter- standen bij de kinderen, maar van de achterstanden in het systeem: weg van de eenheidsworsten naar echte talentontplooiing. [7]Groei vanuit de crisis naar een nieuwe toekomst voor het onderwijs (wij-leren.nl), Machiel Karels, 26-2-2021. Welke houding vraagt het vredesgetuigenis aan ons in tijden van COVID-19?

Geweld tegen de natuur of eerbied voor de schepping?
Deze COVID-19 crisis laat zich herleiden tot de onderliggende grote crisis van de mensheid, in conflict met de natuur in plaats deel ervan te zijn. [8]Massa van door mensen geproduceerde spullen overstijgt biomassa, Weizmann In- stitute of Science, 10-12-2020. Natuurlijk zou zijn als wij in symbiose leven met al het andere biologische materiaal, inclusief bacteriën en virussen. Dat lukt als we gespitst zijn op ba- lans: van alles een beetje, van niets te veel. [9]Marry Foekel, Beekbergen, kruiden- en voedingskundige (bij wie ik een kruidencursus volg). Die is echter totaal zoek. De verwoesting van de natuur en de uitbuiting van andere levensvormen neemt toe, wat het overdragen van ziekten van dier op mens (zoönose) vergemakke- lijkt; zoals bij COVID-19. Is er nog genoeg budget om op de valreep de nodige transities tegen klimaatveranderingen te regelen? En zien wij vol- doende dat we de transitie juist ook nodig hebben om COVID-achtige problemen te voorkomen? [10]New coalition calls on governments to tackle root cause of emerging infections – the destruction of nature, The Guardian, 9-3-21. Wij zijn op zoek naar onze passende bijdra- gen/vragen om het tij te keren, maar ons Quaker-antwoord lijkt in ieder geval 42 te zijn.

Overwegingen en vragen nr. 42: De wereld behoort niet aan ons en de schat- ten van deze aarde zijn niet de onze om er naar willekeur over te beschikken. Behandel alle schepselen met liefdevolle eerbied. Probeer de schoonheid en verscheidenheid in de wereld te behouden. Werk eraan dat onze toenemende macht over de natuur op een verantwoorde manier en met eerbied voor het le- ven wordt uitgeoefend. Verheug je in de glorie van Gods voortgaande schepping. [11]Quaker Geloven en Werken, 2020, p. 160.

Angst of spirituele groei?
Het gaat nog dieper. Bij velen overheerst de angst. De angst, besmet te raken, maar zeker net zo sterk de angst, om verantwoordelijk te zijn voor de besmet- ting van iemand anders. Voor lijden en vooral voor de dood. Op de dood wordt ‘geschokt’ gereageerd. De dood moet koste wat kost voorkomen wor- den. Zo zijn we in een ‘maakbaarheidsval’ terecht gekomen: ‘overal is er toch een middel tegen!?’ Zijn wij nog voldoende in staat, ook rationeel met de dood om te gaan, zoals de acceptatie van het vervroegd sterven van ouderen en (eigenlijk) zieken. [12]Rijksoverheid, Corona-dashboard, (mrt-21: 66% van sterfgevallen was 80 jaar of ouder). Zie ook CBS, Gezondheid in coronatijd, doorlopend vernieuwd. Durven wij nog voldoende pijnlijke keuzes maken tussen kwaliteit en kwantiteit (lengte) van het leven? Wij hebben het leven en daarmee de dood geïndividualiseerd (zeker nu met de beperkingen), waardoor het (oh zo nodige) collectieve rouwen ontbreekt. En daarmee ook de collec- tieve groei.

Wat m.i. helpt tegen de angst voor de dood is een spirituele herbezinning. Ik zie de dood als onderdeel van de levenscyclus. Als je denkt dat met de dood het afgelopen is, dan is dat uiteraard bedreigend. Wij zijn in diverse Quaker- cirkels begonnen om meer over de dood te praten en wat erna komt. Ik heb dat als heel waardevol ervaren. Dat is nu extra belangrijk. Ik ben overtuigd van een spirituele cyclus die leven en dood overstijgt. Ik heb van dichtbij meegemaakt, hoe dit helpt bij de acceptatie van de dood. Laten we er meer van onze beelden hierover delen en deze uitdragen. Wellicht is dat een be- langrijke bijdrage die wij nu kunnen doen. Tegen de angst en daardoor afbraak. Vóór hervonden balans.

  1. (2)  
  2. (3)  
  3. (4)  
  4. (5)  
  5. (6)  
  6. (7)  
  7. (8)  
  8. (9)  
  9. (10)  
  10. (11)  
  11. (12)  
  12. (13)  

References

References
1 UMCG, persbericht over onderzoek naar rol overgewicht bij COVID-19, 27-8-2020.
2 Maurits de Brauw, chirurg Spaarne Ziekenhuis in Volkskrant 4-3-21 en op Radio 1 6- 3-21 8.48u.
3 Food Security Information Network (FSIN), Global Report on Food Crisis 2020, 20-4- 2020. OECD/RPCA, Food and nutrition crisis 2020, 3-11-20.
4 Oxfam, The Inequality Virus, 25-1-2021.
5 Vaccin-solidariteit – geen modewoord, Lena Hofmaier, QCEA Deltalicht, origineel van 5-2-2021.
6 Wetenschappers: coronavirus gaat niet meer weg, NOS, 27-2-21.
7 Groei vanuit de crisis naar een nieuwe toekomst voor het onderwijs (wij-leren.nl), Machiel Karels, 26-2-2021.
8 Massa van door mensen geproduceerde spullen overstijgt biomassa, Weizmann In- stitute of Science, 10-12-2020.
9 Marry Foekel, Beekbergen, kruiden- en voedingskundige (bij wie ik een kruidencursus volg).
10 New coalition calls on governments to tackle root cause of emerging infections – the destruction of nature, The Guardian, 9-3-21.
11 Quaker Geloven en Werken, 2020, p. 160.
12 Rijksoverheid, Corona-dashboard, (mrt-21: 66% van sterfgevallen was 80 jaar of ouder). Zie ook CBS, Gezondheid in coronatijd, doorlopend vernieuwd.
Posted on

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *