Twelve Quakers and Evil

Quaker Quest is een Outreach programma van Hampstead maandvergadering, die al eerder drie boekjes in deze serie uitbracht. De opzet is simpel: twaalf stemmen, die verder anoniem blijven, vertellen in twaalf hoofdstukken over hun opvattingen, in dit geval over goed en, vooral, kwaad. Zij doen dat vanuit hun Quaker-overtuigingen, en hun bedoeling hiermee is om andere mensen te laten kennismaken met de quakerse manier van spreken en denken. Wat de twaalf hoofdstukken in dit ‘pamflet' onder een gezamenlijke noemer brengt is inderdaad de Quaker-grondhouding van het geloof in het goede, of "dat van God" in elk mens, dat het kwade overwint. Het kwaad is niet een onpersoonlijke natuurmacht (zoals de tsunami, de aardbeving en dergelijke) noch ook een persoonlijke duivel die het op jouw ziel gemunt heeft, maar onze neiging om de medemens als "ander", "niet-bij-ons-horend" af te doen of te negeren, en te doen lijden. Het kwaad komt dus niet van buiten, maar van binnen uit de mens. Overigens wordt de wijze uitspraak van Jezus in dit verband niet geciteerd; sowieso vind je geen aanwijzing in dit boekje dat de Quakers (van oorsprong) een christelijk Religieus Genootschap zijn. (Misschien staat dat in het Engeland van vandaag de outreach in de weg).
Hebben we allemaal goed en kwaad in ons? Ja, maar het kwade is aangeleerd, schrijft een van Twaalf, want het kind in de wieg is niet behept met de erfzonde, maar verkeert juist nog volledig in Gods aanwezigheid. Moeten we ons verzetten tegen het kwaad? Jazeker, we moeten in ieder geval iets doen, want werkeloos toezien is "uit den boze". Contact maken met de ander is daarbij van cruciaal belang. En wat onszelf betreft, constante waakzaamheid en zelfonderzoek zijn nodig. Moeten we Hitler vergeven? Ook deze zware vraag wordt in alle tolerantie behandeld, met heenwijzing op het goede dat ook in hem geweest is, en, bovendien, een waarschuwing voor onze neiging tot demoniseren.

Het boekje vermijdt nadrukkelijk persoonlijk te worden, en de twaalf verhalen zijn anoniem (nergens worden namen vermeld). Toch schemert er af en toe een persoonlijke ervaring doorheen uit iemands jeugd, of een plotselinge opmerking dat iemand van atheist agnost geworden is, of de dochter van een missionaris was. Dat maakt nieuwsgierig; het is immers de persoonlijk doorleefde ervaring die een opvatting tot leven kan brengen. Misschien is het ontbreken van het persoonlijke de reden dat ik het boekje niet bijzonder kan aanbevelen aan Quakers. Wij kennen immers de quakerse grondgedachten en de hoofdlijnen van de getuigenissen al wel. Zonder het persoonlijke blijven de verhalen toch over het algemeen wat vrijblijvend en vaag. Tenslotte, in alle eerlijkheid, ik vond eigenlijk nergens in dit aangenaam leesbare boekje een verrassende opvatting of een aanstekelijke gedachte.