Verslag van Charles Tauber aan de Nederlandse V(v)rienden

    Vukovar, Kroatië, zomer 2008

    Beste V(v)rienden,

    Het is lang geleden sinds ik de meesten van jullie gezien of gesproken heb. Sommigen van jullie zijn hier geweest in de loop der jaren.

    Wat bewoog mij om hier te komen en wat beweegt mij om hier te blijven? Ik kwam voor het eerst naar de Balkan rond Kerst 1993. Dat was voor enkele weken op suggestie van enkele leden van de Nederlandse Vereniging voor Medische Polemologie. Ik bezocht een Kroatische eiland waar veel vluchtelingen zaten en Herzegovina, Mostar and Caplina, waar veel gevochten werd. Met Pasen 1994 bezocht ik een congres van de "Balkangroep" van Artsen Tegen Kernwapens. Daar werd een beroep op ons uit het Westen gedaan om iets te doen, i.h.b. aan de geestelijke gezondheid. Ik kreeg het idee dat ik nuttiger kon zijn in een oorlogssituatie dan in Nederland. In juni 1995 bezocht ik een congres van het Vredescentrum in Osijek, ongeveer 40 km ten westen van Vukovar. Ik ben nooit teruggekeerd.

magazijn waarvan de muren zijn weggeschoten en waarvan alleen het karkas nog staat

Daar was "Operatie Blitz (Blijezak)" in West-Slavonië net voorbij. Een aantal mensen van het Vredescentrum ging naar Okucani en Pakrac om te zien hoe het was en wat ze konden doen. De reuk van de brand was nog aanwezig en het was een vreselijke gezicht. Toen waren er al geruchten dat Blijezak een grote slachting was geweest. Dat bleek later te kloppen. Ik ging – ook in Zagreb en verder naar de kust –verschillende organisaties langs om te vragen hoe een groep artsen en anderen zich nuttig kon maken. Kort daarna – 5 augustus 1995 – kwam "Operatie Storm" waarbij Kroatië de "Sectoren Noord en Zuid" (Plitvice, Knin) "terughaalde", wat weer gepaard ging met een grote slachting. Ik reisde door de Kroatische, Moslim- en Servische delen van Bosnië-Herzegovina. Ik kwam steeds dezelfde gezichten, steeds dezelfde vreselijke verhalen tegen. Men had– en heeft nog steeds – geen hulp bij de psychische en medische problemen.

Mijn motivatie was eenvoudig. Er was een gebrek aan opgeleide mensen. Ik/wij zouden kunnen helpen door professionaliteit in te brengen in de praktijk van traumabehandeling en door "blote voeten assistenten" op te leiden. Daarmee begon ik. Snel leerde ik hoe complex de situatie was en is. Ik wilde dat graag begrijpen. Of ik het nu begrijp, weet ik niet, maar de poging heeft mij een aantal jaren gekost.

Watertoren van Vukovar

Wat beweegt mij om door te gaan? Haast niemand anders doet wat wij doen, ondanks de zeer grote nood. De overheden in de regio gaan niet in op met name de psychische noden van de mensen. Ook werkt haast niemand meer hier aan verzoening. Wij zijn een druppel op een gloeiende plaat, maar wij zijn er dan toch maar.
    Daarnaast zijn we betrokken bij een onderwijsproject: een basiscursus in communicatie, psychologie, de rol van het "maatschappelijk middenveld" (zelforganisatie van burgers), organisatiekunde en conflicttransformatie. Wij gaan deze cursus vertalen in een ‘model' voor gebieden met vergelijkbare problemen. We werken daarin samen met Dennis Mills en zijn team. Dennis is een Quaker die hoogleraar onderwijskunde is in Amerika. Dat is heel spannend. Het biedt zicht op een situatie waarin we ons nuttig kunnen maken voor zeer veel mensen.
    Langzamerhand ben ik "de oude man van Vukovar", de buitenlander die hier het langst is. Volgens studenten en anderen zou ik een boek moeten schrijven dat op de belangrijke kwesties van de laatste 13 jaren in gaat. Dat lijkt ook mij belangrijk.

    Helaas zijn hier zeer weinig mogelijkheden om Quakers te ontmoeten. Daarvoor moet ik ongeveer 5 uur reizen om naar Budapest te gaan. Ik heb daar noch geld noch tijd voor. Ik mis dat zeer. Ik mis de Stilte, die voor mij zeer belangrijk is. Ik ga af en toe naar de synagoge in Belgrado of Subotica, beide ongeveer twee uur reizen. Ik probeer iedere dag enige tijd stil te zijn. Ook de Donau, die ongeveer 200 meter van ons kantoor ligt, geeft een verbinding met het eeuwige. Een collega en ik gaan één keer per maand naar de bergen – hetzij naar Servië of Hongarije waar geen landmijnen zijn, hetzij naar een plaats 150 km ten oosten van Vukovar waar we weten dat ze niet zijn – om in de natuur en in verbinding met het heelal te komen. Ik kan geen Orthodoxe of Katholieke kerk bezoeken zonder mezelf verdacht te maken in de ogen van de "andere partij". Er is hier een vrouw, Dušanka Ilic, die zich Quaker noemt. Jammer genoeg is zij nu heel ziek. Toch zien wij elkaar regelmatig.
    Ik denk hier natuurlijk vaak aan de Quakergetuigennisen en hoeveel waarde ze voor mij hebben.
    Mijn werk hier ervaar ik als Leiding in de klassieke Quakerse zin. Ik probeer die Leiding te volgen.

    Overigens is de Coalition for Work with Psychotrauma and Peace een Nederlandse stichting en geregistreerd als een buitenlandse organisatie in Kroatië. Wij zijn dankbaar aan de Nederlandse Quakers voor het legaat van Laura van de Hoek Ostende, die ons enkele jaren in leven heeft gehouden en aan diegenen, die mijn ziektekostenverzekering betalen.

    Graag zouden we meer mensen bij ons werk betrekken. Dat is relatief eenvoudig door de huidige technologie. We hopen bijvoorbeeld op iemand in Nederland die naar de ministeries en naar de EU zou kunnen gaan en/of die publiciteit zou kunnen maken over de situaties waarmee wij geconfronteerd worden.

    Hartelijk bedankt voor jullie steun.

    Charles Tauber